Miecz dwuręczny

Najstarszą związaną z mieczem dwuręcznym historię możemy wyczytać w jednej ze szwajcarskich kronik, w której kronikarz przedstawił kilka ciekawostek. Miecz dwuręczny bardzo się sprawdził załodze miasta Laupen, która walczyła pod sztandarami Berna w 1339 roku. Laupen było wówczas oblegane przez liczne wojska grafa z Ney Kyburgo, Greyerza, Neuburga, sąsiedniego austryjackiego Freiburga, jak również wojska biskupa bazylejskiego i lausańskiego, zatem wszystkich którym przeszkadzała potęga Berna! Mieszkańcy Laupen trzęśli się ze strachu w przeczuciu czekających ich nieszczęść. Udało się im jednak odeprzeć nieprzyjaciela i zadać mu klęskę za pomocą halabard i mieczy dwuręcznych. Jest to jeden z pierwszych zapisków dokumentujących siłę i funkcjonalność miecza miecza dwuręcznego.

Walka na miecze dwuręczne, wg ryciny z ok. 1500 r.

Miecz dwuręczny (niem. Zweihänder, Bidenhänder, staroang. long sword) wykształcił się w Zachodniej Europie, którym na polu bitwy posługiwała się piechota, nigdy nie rycerstwo czy jazda. Miał on potężne rozmiary dochodzące do 170 - 180 cm długości o głowni ok. 150 cm i wadze 3 - 12 kg. Tomasz Szajewski tak pisze o nim: "Dzięki dosyć prostej, ale skutecznej technice walki był straszliwym narzędziem na polu bitwy. Rycerstwo przejeło te miecze do pojedynków aby popisywać się siłą i zręcznością." Powstwały traktaty szermiercze poświęcone również walce tym mieczem. "Nie sposób pominąć tu swoistej megalomanii rycerskiej: oto np. książę Walii kazał uzbroić swoich drabantów w miecze dwuręczne o długości ok. 220cm i wadze ponad 40 kg! Oczywiście egzemplarze te były wykorzystywane tylko do celów reprezentacyjnych, nie sposób było nimi walczyć." Miecze dwuręczne pojawiły się po 1300 roku głównie w piechocie szwajcarskiej i niemieckiej (lancknechtów). W taktyce bojowej współgrały one z pikami i halabardami, jako broń trzeciej linii piechoty. Od XIV w. przyjął się jako uzbrojenie eskort dowudców i sztandarów. Miecz dwuręczny charakteryzował się długim trzonem rękojeści zwieńczonym stalową głowicą, służącym do chwytania oburącz (za trzon rękojeści, za głowicę i za trzon lub za trzon i ricasso poniżej jelca), krzyżowym prostym lub lekko pochylonym jelcem (często ozdobnie kutym) oraz czasami poziomymi obłękami bocznymi chroniącymi dodatkowo dłonie; głownie miały obustronnie tępy fragment poniżej nasady zwany ricassem (po staropolsku podkrzyżem) oraz poniżej dwa haczykowate występy służące do odparowywania broni dzrzewcowej i mieczy dwuręcznych. Miecze tego typu charakteryzowały się bądź głowniami o ostrzach prostych (tzw. espadon, hispadon), bądź głowniami płomienistymi, tj. o ostrzach falistych (tzw. flamberg), naśladujących swym kształtem rozedrgane języki ognia; nazwa flamberg pochodzi od nazwy jednego z mieczy Karola Wielkiego: Flamberge, Floberge, tj. tnący płomienie; możliwość posługiwania się flambergiem była formą nobilitacji, stąd też tych, którzy jej dostąpili, nazywano "mistrzami wielkiego miecza" (niem. Meister vom langen Schwert). Mieczami dwuręcznymi ze względu na ich parametry walczono w ten sposób, że zadawano nimi szerokie tnące ciosy prowadzone ukośnie znad głowy, trzymając broń tak, jak to opisano powyżej; była to broń bardzo skuteczna i straszna w rękach dobrze wyszkolonego piechura ze względu na świetne wyważenie oraz odpowiednią konstrukcję; do mieczy tych nie stosowano pochew, a noszono je na ramieniu bądź na rzemieniu przewieszone przez plecy. Zmniejszoną formą miecza dwuręcznego był używany w Europie Zachodniej w XIV w. przez piechotę tzw. miecz półtoraręczny, mieszczący się dzięki swoim parametrom pomiędzy mieczem zwykłym a mieczem dwuręcznym.

Typy europejskich mieczy dwuręcznych.

Pod koniec XVI w. miecz dwuręczny noszony był jedynie przez straż honorową, która asystowała sztandarowi. Następnie znalazł nowe zastosowanie - w roli broni honorowej trafił do sali obrad. Stawał się bronią ozdobną, dekoracyjną; szczegulnie efektowne miecze produkowano w Brunszwiku, gdzie były noszone przez gwardię książęcą. Wprawdzie firmy z Solingen wprowadziły masową produkcję głowni mieczy dwuręcznych, lecz na początku XVI w. rola tego typu mieczy znacznie spadła. Gerald Weland podaje, że " wraz ze zmianą taktyki walki zmieniło się też uzbrojenie. Ogromne miecze zostały wyparte przez piki. W wieku XVI miecz dwuręczny stał się ulubionym narzędziem europejskich katów. Wykorzystywano go do tego celu od czasów Henryka VIII, który na egzekucję Anny Boleyn w 1536 specjalnie sprowadził oprawcę z Francji."

Jednym z typów miecz dwuręcznego jest szkocki claymore. Ciekawostką jest fakt, że ta nazwa odnosi się również do rodzaju pałasza pochodzenia szkockiego. Claymore (galij. Claidheamohmar, wielki miecz) - jak pisze Włodzimierz Kwaśniewicz - to typ dwuręcznego miecza górali szkockich występujący w XV-XVI w., charakteryzujący się długą i wąską rękojeścią zwieńczoną okrągłą lub gruszkowatą głowicą oraz jelcem o opuszczonych w dół ramionach (o formie zbliżonej do trójkąta), który często był bogato rzeźbiony.

W XIX w. dało się zauważyć "zmartwychwstanie" mieczy dwuręcznych. Szlachta w tym okresie tak podległa wpływom epoki romantyzmu, że zamawiała u kowali i mieczników kopie białej broni. Usiłowano w ten sposób stworzyć w salach rycerskich średniowieczną atmosferę. Fałszerze w Niemczech i Szwajcarii wprowadzili bardzo intratny handel "bronią średniowieczną". Właściciele zbrojowni nawet nie przeczuwali, że zamiast oryginalnych, otrzymują podobizny średniowiecznych mieczy dwuręcznych.

Błędem jest kojarzenie miecza dwuręcznego tylko ze średniowieczną Europą. Wykształcił się również w Indiach i Chinach. Niczym innym niż mieczami dwuręcznymi są przacież japońskie miecze (niektórzy znawcy zaliczają je do szabel ze względu na krzywiznę głowni, lecz sami Japończycy stosują nazwę miecz): tachi, katana czy wakizashi. Skupmy się jednak na mieczu no-dachi, wczesną odmianą bojową tachi, o kolosalnych wymiarach, do 180 cm, noszony w piechocie przez wybranych żołnierzy, odznaczających się odpowiednią staturą i siłą, przewiązywany na plecach przez lewe ramię. Upodobali go sobie japońscy artyści i na wielu obrazach o tematyce batalistycznej znalazły się wizerunki żołnieży dzierżących no-dachi. Oręż tyn nie zyskał dużej popularności, niewiele też go wyprodukowano.

Typy orientalnych mieczy dwuręcznych:
1-3 Chiny, 4-6 Assam, 7 Indie Środkowe.


do góry